“Venesuela əməliyyatı”ndan sonra Kreml neft gəlirlərindən məhrum olacaq və Rusiyanın Ağ Evdən verilən Çinlə münasibətləri məhdudlaşdırmaq tələblərinə müqavimət göstərmək şansı qalmayacaq... Nəticədə Kreml üzləşdiyi maliyyə-iqtisadi itkiləri ABŞ şirkətlərinin Rusiya bazarına girməsiylə kompensasiya etmək məcburiyyətində qala bilər ki, elə bu da Ağ Ev qarşısında əlavə asılılıq faktoru deməkdir...

Qlobal məkanda qeyri-müəyyən situasiya yaranıb. Artıq beynəlxalq hüquq normaları öz əhəmiyyətini böyük ölçüdə itirmiş kimi görünür. Ona görə də, qlobal siyasi sistem də indi olduqca ciddi böhran içərisindədir. Belə ki, Ukrayna savaşına qədər mövcud olmuş dünya düzəninin ənənəvi qaydaları artıq işləmir. Hətta müşahidələrə görə, BMT-nin fəaliyyəti də indi daha çox formal xarakter daşıyır. Və dünyanın bu ən nüfuzlu qurumu tədricən dağılma prosesinə doğru irəliləyir.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, son vaxtlara qədər mövcud olmuş dünya düzəninin sözün əsl mənasında, dağılma mərhələsinə daxil olması qlobal məkan üçün olduqca ciddi problemdir. Çünki dağılmaqda olan düzəninin əvəzinə yeni qlobal sistemin yaranmaqda olduğunu göstərə biləcək hər hansı ciddi əlamət müşahidə edilmir. Yəni, qlobal məkanda “hüquqi vakum” yaranmağa başlayıb. Və bu, o deməkdir ki, yaxın perspektivdə dünyada qlobal xaosun hegemoniyası mövcud ola bilər.

Məsələ ondadır ki, qlobal tarazlığı təmin edən, bütün dünya dövlətləri üçün “qırmızı cizgiləri” müəyyənləşdirəm hərbi-siyasi və siyasi-iqtisadi faktorlar daha mövcud deyil. Bunun əvəzindədə, hazırda qlobal güc faktoru ön plana keçir. Yəni, yalnız güclü dövlətlər bundan sonra özlərini toxunulmaz hiss edə biləcəklər. Elə həmin dövlətlər də öz maraqlarına problem yaradan ölkələri təhdid edəcəklər. Və nəticədə güclülərin zəiflər üzərindəki hegemonluğu qaçılmaz xarakter daşıyacaq.

Təbii ki, belə situasiya qlobal məkanda daha təhlükəli proseslərin başlamasına yol aça bilər. Belə ki, belə qlobal xaos vəziyyətində dünyanın yenidən bölüşdürülməsinə ehtiyacın yaranacağı da qətiyyən şübhə doğurmur. Böyük ehtimalla yeni qlobal düzənin formalaşmasında da məhz dünyanın yenidən bölüşdürülməsi prosesi həlledici faktor rolunu oynaya bilər. Və bu baxımdan, müasir dünyanı böyük, həm də ağrılı kataklizmlərin gözlədiyini elə indidən təxmin etmək olar.

Maraqlıdır ki, dünyanın yenidən bölüşdürülməsinə yönəlik addımların artıq atılmaqda olduğu da müşahidə edilməyə başlayıb. Belə ki, Venesuela diktatoru Nikolas Maduronun ABŞ hərbçiləri tərəfindən oğurlanması böyük qlobal kataqlizmlərin bağlanğıcı kimi görünür. Çünki bu hadisə, hansı səbəbdən baş verməsindən asılı olmayaraq, ilk növbədə beynəlxalq hüquq normalarının tamamilə qüvvədən salınması ilə nəticələndi. Və indi Ağ Ev bununla Cənubi Amerika ölkələrinə ABŞ-ın himayəsi altında mövcud olmaq reallığı ilə barışmağın qaçılmaz olması ilə bağlı mesaj vermiş oldu.

Belə anlaşılır ki, “Venesuela variantı”na məruz qalmaq istəməyən bütün Cənubi Amerika ölkələri məhz Ağ Evdən verilən təlimatlara riayət etmək məcburiyyətində qala bilərlər. Ən əsasısa, həmin ölkələr öz təbii sərvətlərini də ABŞ-la paylaşmaq məcburiyyətində qalacaqlar. Yəni, Cənubi Amerika ölkələrinin təbii sərvətlərinin bundan sonra ABŞ iqtisadiyyatı üçün ucuz xammal rolunu oynayacağı elə bir ciddi şübhə doğurmur. Və bu, həmin ölkələrin təxminən yeni müstəmləkə vəziyyətinə salınmaq təhlükəsini də yaradır.

Ancaq ABŞ-ın hədəfləri yalnız bunlarla məhdudlaşmır. Belə ki, prezident Donald Tramp və digər Ağ Ev təmsilçiləri indi əsas diqqəti məhz Danimarkaya məxsus Qrenlandiyaya yönəltməyə başlayıb. Onlar hesab edirlər ki, Qrenlandiya istənilən halda, ABŞ-ın tərkibinə daxil olmalıdır və Ağ Ev buna nail olmaq üçün ən radikal addımları belə, atmağa hazırdır. Və bu, o deməkdir ki, indi Ağ Ev zorakı metodlarla başqa bir müstəqil dövlətin ərazisini ilhaq etmək niyyətində israrlıdır.

Maraqlıdır ki, prezident Donald Tramp ABŞ-ın daha böyük strateji hədəflərə malik olduğunu artıq qətiyyən gizlətmir. Belə ki, Ağ Ev sahibi planetin şimal yarımkürəsinin ABŞ-ın birbaşa maraq dairəsində olduğunu açıq mətnlə bəyan edib. Yəni, hazırda ABŞ-ın sərhəd qonşusu Kanada da daxil olmaqla, planetin şimal yarımkürəsində yerləşən ölkələr böyük təhlükə qarşısındadır. Və bu, birmənalı şəkildə Ağ Evin dünyanı ABŞ-ın maraqları çərçivəsində bölüşdürülməsi prosesinə artıq start verdiyini göstərir.

Göründüyü kimi, Ağ Ev ABŞ-ın təkqütblü dünyada şəriksiz hegemon qlobal güc olmasına çalışır. Venesuela əməliyyatının yalnız Cənubi Amerika dövlətlərini deyil, dünyanın əksər neft ölkələrini də hədəfə almış olduğu qətiyyən şübhə doğurmur. Belə ki, Venesuela neftinin ABŞ-ın nəzarəti altında yenidən dünya bazarlarına çıxarılması enerji resurslarının ciddi şəkildə dəyər itirməsinə yol aça bilər. Belə sarsıdıcı maliyyə-iqtisadi zərbəyə məruz qalmış neft ölkələrinin ABŞ-dan asılı vəziyyətə düşmə ehtimalı isə ciddi şəkildə artmış olacaq. Və bu baxımdan, hətta Rusiya belə, Ağ Evin tələbləri qarşısında aciz duruma düşə bilər.

Digər tərəfdən, son proseslər Çini də ciddi problemlərin gözlədiyini göstərir. Belə ki, Venesuela Çinin əsas enerji tərəfdaşları sırasına daxil idi. İndi rəsmi Pekin həm Venesuela, həm də digər Cənubi Amerika ölkələri ilə iqtisadi tərəfdaşlığı itirmək təhlükəsi qarşısındadır. Bu sıraya yaxın vaxtlarda Rusiyanın da əlavə oluna biləcəyi qətiyyən istisna deyil. Çünki neft gəlirləri minimuma enəcək Rusiyanın Ağ Evdən verilən Çinlə münasibətləri məhdudlaşdırmaq tələblərinə müqavimət göstərmək şansları ümidverici deyil. Və bunun qarşılığında Kreml ABŞ şirkətlərinin Rusiya bazarına girməsiylə kompensasiya etməyə çalışa bilər ki, elə bu da Ağ Ev qarşısında əlavə asılılıq faktoru deməkdir.

Nəhayət, bundan sonrakı mərhələdə Ağ Evin Avropa Birliyini də sıradan çıxartmağa çalışacağı qətiyyən istisna deyil. Bu qurumun mövcud formatda fəaliyyəti ABŞ-ın strateji maraqlarına ziddir. Ona görə də, Avropa Birliyini Ağ Evdən asılılıq həddinə qədər zəifləmək və ya tamamilə dağılmaq təhlükəsi gösləyir. Ağ Ev indiyə qədər qoca qitəyə münasibətdə məhz belə bir hədəfinin olduğunu qətiyyən gizlətməyib. Və bütün bunlar onu göstərir ki, Ağ Ev dünyanı yenidən bölüşdürməyə başlayıb, hələlik isə ABŞ planetin şimal yarımkürəsini tamamilə nəzarət altına almağa can atır./musavat.com