“Uşaq Pulu” adlı qalmaqal yaradıb gündəmə gəlmək istəyənləri dinlədikcə əmin olursan ki onların ya uşaqpulu müavinəti haqqında təsəvvürləri yoxdur, ya da əhali arasında məqsədli şəkildə narazı salmaq üçün mübahisə yaradırlar.  Beləki bəzi deputat statusu daşıyanlar və bəzi jurnalist statusu daşıyanlar,  “uşaqpulu” müavinəti almaq arzusunda olanları ya dolayısı ilə təhqir edir, ya da uşaqpulu müavinəti  tələbini qəbuledilməz elan edərək uşqalı ailələrə emosional təsir etməklə  bu ailələrdə bilərəkdən  narazılıq yaradırlar.  Belə bir məqamda haqlı bir sual yaranır “Uşaq Pulu” nədir? 

“Uşaq pulu dövlət tərəfindən uşaqlı ailələrə verilən sosial yardım növüdür. Bu maddi dəstək, uşaqların sağlam və normal şəraitdə böyüməsini təmin etmək, onların sosial rifahını yaxşılaşdırmaq məqsədi daşıyır. Uşaq pulu həm ailənin maddi yükünü azaltmağa, həm də uşaqların ehtiyaclarını qarşılamağa kömək edir”. 

Uşaq pulu,  Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası, Əmək Məcəlləsi, “Sosial müavinətlər haqqında” qanun və digər normativ aktlarla tənzimlənir. Deməli bu müavinəti tələb etmək Azərbaycan vətəndaşı olan hər bir uşaqlı ailənin haqqı və hüququdur.  Bu tələbə görə narahat olmağa, onu ikrah hissi ilə qarşılamağa və ya bu tələbə görə cəmiyyət arasında narazılıq yaratmağa çalışmaq başa düşülən deyil.

Uşaq Pulu müavinəti birbaşa uşaqların qorunmasına xidmət edir. Uşaqların qorunması onların fiziki, psixoloji və sosial rifahını təmin edən, fundamental hüquqlarının həyata keçirilməsinə (yaşamaq, təhsil almaq, sağlamlıq və s.) zəmin yaradan qanunvericilik və qayğı tədbirləridir. Bu proses həm dövlət, həm də cəmiyyət və ailə səviyyəsində həyata keçirilir. Bu fəaliyyət Uşaq hüquqları haqqında Azərbaycan Respublikasının Qanunu ilə tənzimlənir.    

Uşaq hüquqları haqqında qanun, Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyasına, Uşaq Hüquqları Bəyannaməsinə, Uşaq Hüquqlarına dair Konvensiyaya və digər beynəlxalq hüquq normalarına uyğun olaraq Azərbaycan Respublikasında uşaqların hüquqlarını və azadlıqlarını, uşaqlar barəsində dövlət siyasətinin əsas prinsiplərini, onların müdafiəsi sahəsində dövlət orqanlarının, digər hüquqi və fiziki şəxslərin vəzifələrini müəyyən edir.

Dövlətin məqsədi sağlam cəmiyyət yetişdirməkdir. Sağlam ailə cəmiyyətin əsasını təşkil edir. Ailə Azərbaycan cəmiyyətinin əsas sütunarından biridir. Ailə toplumunun idarə olunması məhz ailə institutu ilə sıx bağlıdır. Ailədə uşaqların sağlam böyüməsi, onların baxımsızlığı hallarının aradan qaldırılması, valideyn himayəsindən məhrum olmuş, sağlamlıq imkanları məhdud, aztəminatlıailələrdən olan uşaqların sosial müdafiəsinin təmin edilməsi prinsipləri dövlətin qəbul etdiyi sosialyönümlü proqramlarda xüsusi yer tutur.

Azərbaycan Respublikasında uşaqların müdafiəsi və inkişafı, onların hüquqlarının qorunması dövlətin sosial siyasətində mühüm yer tutur. Azərbaycan Respublikasının dövlət uşaq siyasətinin başlıca prinsipləri uşaqların keyfiyyətli təhsil ilə və müasir tələblərə cavab verən tibbi xidmətlərlə təmin edilməsi, hərtərəfli qayğı ilə əhatə olunması, yüksək mənəvi dəyərlərə əsaslanan sosial mühitdə böyüməsi üçün zəruri şərait yaradılması, uşaqların şəxsiyyət və layiqli vətəndaş kimi formalaşmasıdır. 

Bugünkü uşaqlar, gələcəkdə ölkənin elm, təhsil, iqtisadiyyat, kənd təsərrüfatı sistemlərinin qurucuları və ölkə təhlükəsizliyinin təminatçılarıdırlar. Beləki uşaqlar dövlətin sabahı, millətin gələcəyidir. Uşaqların sağlam, cəmiyyətə faydalı vətəndaş kimi böyütmək vacib bir işdir. Gənc nəslin vətənpərvərlik, tariximizə, milli köklərə bağlılıq, böyüklərə yüksək ehtiram və mənəvi zənginlik duyğuları ilə tərbiyə olunması, onların şəxsiyyət və vətəndaş kimi formalaşması üçün ailə ilə bərabər, Dövlət də məsuliyyət daşıyır.  Bu barədə ümummilli lider Heydər Əliyev demişdi: “Uşaqlar bizim gələcəyimizdir. Gələcəyimizi nə cür tərbiyə edəcəyiksə, böyüdəcəyiksə ölkəmizin, millətimizin, dövlətimizin gələcəyi bundan asılı olacaqdır”.

Təsüflə qeyd etmək laımdır ki, hal-hazırda  aparılan müşahidələr göstərir ki, bir çox uşaqlı ailələr dayanıqlı maddi imkanlara malik deyillər. Belə aztəminatlı ailələrin Dövlətin dəstəyinə ehtiyacları var. Bu arada yenə bir sual yaranır. Belə ailələrə uşaqpulu verilə bilərmi? Əgər verilərsə indiki bazar qiymətləri qarşılığında aztəminatlı uşaqlı ailənin tələbatı  ödənilə bilərmi? Müşahidələr göstərir ki, uşaqpulu müavinəti ilə ailənin tələbləri arasında böyük bir uçurum var. Beləki ehtimal olunur ki bir uşağa 100-150 manat müavinət verilərsə belə bu məbləğ uşağın aylıq ehtiyaclarını ödəyə bilməz.

İndi elə şəraitdə yaşayırıq ki bazar qiymətləri aztəminatlı ailərin büdcəsini dəfələrlə üstələyir. Beləki, yeni doğulan uşağın xəstəxanadan evə çıxarılmasına orta hesabla 1000-1500 manat vəsait xərclənir. Bundan başqa  uşağın qida rassionuna daxil olan qida əlavələrinin qiymətləri 30 manatdan 300 manat arasında dəyişir. Qidqa rassionuna uşağın gündəlik bələk və pampers ləvazimatlarıda əlavə olunarsa bu daha böyük məbləğə başa gəlir. Bundan sonra başlanan uşağın baxça, məktəbəqədər, məktəb, hazırlıq xərcləri və geyim xərcləri fonunda ailənin büdcəsi çox cuzi görünür.  Uşağn təminatına bu prizmadan baxdıqda ehtimal olunan 100-150 manat uşaqpulu, uşağın tələbatının ödənilməsində o qədər də cəlbedici görünmür.    

Aztəminatlı uşaqlı ailələrin yaşaması üçün Dövlət aşağıdakı güzəştləri tətbiq edərsə ailələrin vəziyyəti qismən yaxşılaşa bilər:

• Aztəmiatlı uşaqlı ailələrə müəyyən edilmiş miqdarda uşaq  pulu müavinətinin verilməsi təmin edilməli;

• Aztəmiatlı uşaqlı ailələrin işlətdikləri (işıqpulu, qazpulu, supulu) aylıq ödənişlərinə 30-50% güzəşt tətbiq edilməli;

• Aztəmiatlı uşaqlı ailələrin üzvlərinin müayinə, müalicə və nəqliyyat xərcləri pulsuz həyata keçirilməli.

• Aztəmiatlı uşaqlı ailələrin Banklardan götürdükləri kreditlərə aşağı faizlər tətbiq edilməli;

•  Aztəmiatlı uşaqlı ailələrin uşaqları ildə bir dəfə pulsuz istirahətlə təmin edilməli.

• Kirayələrdə yaşayan Aztəmiatlı uşaqlı ailələrin ailə saylarına uyğun pulsuz xidməti evlərlə təmin edilsinlər. Bu ailələrə Böyük qayıdış proqramı ilə öz yurdlarına köçürülən əhalinin evləri təklif oluna bilər (sanatoriya, məktəb və digər ictimai binalarda olan evlər istisna olmaqla). 

Faiq İsmayılov

Azərbaycanın İşğaldan Azad Edilmiş Ərazilərindəki 

Tarix və Mədəniyyət Abidələrini Müdafiə Təşkilatı 

İctimai Birliyinin sədri